Artificiële Intelligentie in Ruimtelijke Planning

De opkomst van artificiële intelligentie (AI) biedt nieuwe mogelijkheden voor ruimtelijke planning. Maar inzicht in de daadwerkelijke toepassing in de praktijk blijft nog beperkt. Dit onderzoek analyseert hoe AI wordt toegepast binnen verschillende fasen van de ruimtelijke planningscyclus: planning, vergunningverlening, handhaving en monitoring & analyse. Hiervoor zijn semigestructureerde interviews afgenomen met elf Nederlandse gemeenten en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. De resultaten laten zien dat AI steeds vaker wordt ingezet binnen de Nederlandse gemeenten, maar dat er aanzienlijke verschillen bestaan in het gebruik ervan tussen de gemeenten en individuele medewerkers binnen een gemeente.

De meeste AI-toepassingen worden geclassificeerd binnen de laagste drie van de vijf AI-volwassenheidsniveaus die in dit onderzoek worden onderscheiden, waarbij menselijke besluitvorming centraal blijft staan. AI wordt binnen de planningsfase vooral ingezet voor visualisatie van plannen, participatieprocessen en ondersteuning van communicatie. Binnen vergunningverlening is een ontwikkeling zichtbaar richting verdere automatisering van regel gebaseerde processen. Voor handhaving en monitoring & analyse bevinden toepassingen zich nog in een relatief vroege ontwikkelingsfase. Respondenten ervaren voordelen van AI, zoals efficiënter en sneller werken en een verbeterde ondersteuning van processen. Tegelijkertijd worden uitdagingen en beperkingen genoemd op het gebied van AI-geletterdheid, privacy, ethiek, juridische verantwoordelijkheid en organisatorische capaciteit.

De resultaten suggereren dat niet de technologie zelf, maar institutionele, menselijke en bestuurlijke factoren de toepassing van AI het sterkst beperken. De toepassing van AI ontwikkelt zich voornamelijk als ondersteunend instrument binnen ruimtelijke planningsprocessen, waarbij publieke waarden en menselijke verantwoordelijkheid centraal blijven staan.