De cultuur en betekenis van mergel als lokale historische bouwsteen
Bjorn Ernens
Master Erfgoedstudies
2025 — 2026
onderzoek
promotoren
Tim de Kock
Zicht op een mergelgevel waarin verwering de cultuur en betekenis van mergel als lokale historische bouwsteen zichtbaar maakt
De cultuur en betekenis van mergel als lokale historische bouwsteen
Dit onderzoek belicht het gebruik en de invloed van mergelsteen in de lokale bouwcultuur van Riemst tussen de 17e en de 20e eeuw. Van ondergrondse groeves tot historische woningen wordt zichtbaar hoe geologie, ontginning en menselijk handelen samen een uniek landschap en een karakteristiek mergelerfgoed hebben gevormd. Gebouwd erfgoed blijkt daarbij letterlijk uit de ondergrond te zijn gegroeid.
Deze masterproef onderzoekt het gebruik en de betekenis van mergelsteen in de lokale bouwcultuur van de gemeente Riemst. Via een systematische inventarisatie van het historisch gegroeide mergelpatrimonium wordt geanalyseerd hoe geologische, culturele en sociaal-maatschappelijke factoren de verspreiding en toepassing van dit bouwmateriaal hebben bepaald.
Op gemeentelijke schaal blijkt het mergelpatrimonium niet homogeen verspreid te zijn, maar geconcentreerd in zones die gekenmerkt worden door gunstige geologische toegankelijkheid, waterhuishouding en mergelkwaliteit. Als casestudy wordt het dorp Zichen-Zussen-Bolder gebruikt om de relatie tussen ontginning, bouwpraktijk en landschap op lokaal niveau verder te verdiepen.
Het onderzoek is gebaseerd op archiefonderzoek, historische cartografie, literatuurstudie, veldwerk, mondelinge getuigenissen en bouwkundige analyse. De resultaten tonen aan dat vanaf de 17e eeuw in Zichen-Zussen-Bolder de praktijk ontstond waarbij bewoners mergel rechtstreeks onder hun eigen percelen ontgonnen voor woningbouw. Dit leidde tot een sterk lokaal verankerde bouwtraditie waarin ondergrondse winning en bovengrondse vernaculaire architectuur nauw met elkaar verweven zijn. Variaties in ontginningsmethoden en afwerkingstechnieken bepaalden daarbij het uitzicht van het erfgoed.
De studie levert de eerste systematische inventarisatie van het mergelpatrimonium in Riemst en biedt nieuwe inzichten in de relatie tussen geologie, ontginning en lokale bouwcultuur.