Een portret dat jij niet kent, maar mij zo dierbaar is: Het herontdekken en herwaarderen van een vergeten generatie vrouwelijke kunstenaars doormiddel van familiegeschiedenis en -archieven.
Estelle Arnauts
Master Erfgoedstudies
2025 — 2026
onderzoek
promotoren
Gerrit Verhoeven
Ulrike Müller
Laridon, Louisa. (1906). Azalea [aquarel op papier]. Collectie KMSKA – Vlaamse Gemeenschap, Antwerpen.
Foto uit het familiearchief Van Aubel: Kunstenaars Maria Van Aubel (links) en Pauline Van Aubel (rechts).
Van Aubel, Pauline (1900) Maria Van Aubel al schilderend. [olie op doek] Private collectie.
Een portret dat jij niet kent, maar mij zo dierbaar is: Het herontdekken en herwaarderen van een vergeten generatie vrouwelijke kunstenaars doormiddel van familiegeschiedenis en -archieven.
In 1889 opende de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Antwerpen voor het eerst haar deuren voor vrouwelijke studenten. Tot 1925 zouden vrouwen in deze ‘vrouwenklas’ een afwijkend programma krijgen, afgezonderd van de mannelijke studenten. Als pioniersgeneratie baanden ze de weg voor latere vrouwelijke studenten, maar er is nauwelijks iets over hen bewaard in de geschiedschrijving of het collectieve geheugen. Hoe kan dit worden verklaard?
Hoewel gender, identiteit en vrouwelijke kunstenaars vandaag prominent op de onderzoeksagenda staan, blijft een eenzijdig verhaal terugkeren. Vaak gaat de aandacht uitsluitend uit naar de grote succesverhalen of wordt er gesproken vanuit een slachtofferrol. Hierdoor krijgen de verhalen van gewone vrouwelijke kunstenaars weinig kans om te worden verruimd. Inhaalbewegingen via canonaanvulling volstaan niet en bieden geen totaalbeeld.
Aan de hand van een literatuurstudie en kwalitatief archiefonderzoek wordt onderzocht wat vandaag nog over de vrouwenklas is bewaard en welke mechanismen binnen archiefvorming en verhaaloverdracht tot hun vergetelheid hebben bijgedragen. Het moderne archief van de Koninklijke Academie wordt descriptief en analytisch onderzocht. Administratieve documenten, leerlingenregisters, correspondentie en andere archiefstukken worden geanalyseerd op ordening, volledigheid, bewaring, toegankelijkheid en meerstemmigheid van het materiaal. Vanuit genderbewuste archiefkritiek wordt nagegaan hoe selectie- en bewaringsprocessen de zichtbaarheid van de vrouwelijke studenten hebben beïnvloed.
Hoe wordt informatie over deze generatie vrouwelijke kunstenaars bewaard en in welke mate hebben archiveringspraktijken en institutionele keuzes rond collectievorming bijgedragen aan hun beperkte aanwezigheid in de geschiedschrijving en het collectieve geheugen?
Door alternatieve lezingen en het potentieel van familiearchieven en persoonlijke documentatie te verkennen, zoekt deze thesis naar manieren om vrouwenverhalen meerstemmig te reconstrueren en duurzaam te bewaren. Deze thesis reflecteert aldus over processen van verbondenheid en (h)erkenning en beoogt bij te dragen aan de zichtbaarheid van vrouwen wier verhalen vaak onderbelicht blijven. Het doel is niet om “de grote vrouwelijke kunstenaars” op te sporen, maar de gewone vrouwelijke kunstenaars rond de eeuwwisseling: wie waren zij, maar bovenal, waarom zijn zij vergeten?